Glosariusz

Rozpoczęliśmy publikację glosariusza terminów związanych z Lean Management w ochronie zdrowia.

Sukcesywnie będą dodawane kolejne definicje opracowane w ramach naszego projektu.

Lean management

Metoda zarządzania przedsiębiorstwem, która rozwinęła się w Japonii na bazie amerykańskich doświadczeń wojennych w postaci koncepcji Toyota Production System. Opracowana pierwotnie dla przemysłu samochodowego, jest obecnie dostosowywana do potrzeb innych dziedzin gospodarki, w tym wielu rodzajów produkcji i usług, a także ochrony zdrowia. Podstawą lean management jest zestaw metod i narzędzi zarządczych nastawionych na eliminowanie marnotrawstwa (jap. muda) w procesach wytwarzania produktów i usług oraz dostarczeniu najwyższej wartości dla klientów.

 

LeanOZ

Lean management w ochronie zdrowia – nazwa projektu realizowanego przez konsorcjum naukowe w składzie PTEZ, WUM, IPiN, dofinansowanego z funduszy NCBiR, którego celem jest opracowanie i upowszechnienie Standardów LeanOZ.

 

Standardy LeanOZ

Standardy mapowania VSM w ochronie zdrowia – wytyczne opisujące zadania do zrealizowania w projekcie LeanOZ.

 

Projekt LeanOZ

Potencjalny projekt realizowany w dziedzinie ochrony zdrowia, mający na celu wyodrębnienie strumienia wartości w procesie leczenia pacjentów i przygotowanie do jego optymalizacji. Projekt LeanOZ składa się z kilkudziesięciu opisanych procedur podzielonych na 5 etapów nazywanych standardami, dla podkreślenia potrzeby wykonywania tych procedur w jednolity sposób, w celu uzyskania porównywalności wyników pomiędzy wyodrębnionymi strumieniami wartości. Właściwą metodą naukową wspierającą projekty LeanOZ jest wielokrotne studium przypadku.

 

Wartość w ochronie zdrowia

W projektach lean management wartość jest określana z perspektywy pacjenta i obejmuje wszystkie działania realizowane przez podmiot leczniczy, mające na celu zachowanie, ratowanie, przywracanie lub poprawę zdrowia pacjentów. W proponowanym podejściu wartość dodana (VA)  jest definiowana jako suma czynności, za które pacjent (lub płatnik np. NFZ) jest gotów zapłacić. Wszystkie pozostałe czynności, które w procesie leczenia nie przyczyniają się do poprawy zdrowia pacjenta nie przynoszą wartości dodanej i dlatego powinny być ograniczone do niezbędnego minimum (np. administracja) lub całkowicie wyeliminowane (marnotrawstwo). Za marnotrawstwo uznaje się zatem wszystko, co nie jest konieczne w celu wyleczenia pacjenta zgodnie ze zdefiniowanym standardem.

 

Wartość godziwa

Fair Value (FV) jest to wartość (pieniężna), za jaką dany składnik zasobów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane, na warunkach transakcji rynkowej pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi nie powiązanymi ze sobą stronami. Definicja zaczerpnięta z MSR[1] i zaadaptowana na potrzeby LeanOZ

Strumień wartości

Value stream – strumień wartości w ochronie zdrowia. – sekwencja wszystkich działań podejmowanych przez podmioty lecznicze w celu przeprowadzenia pacjenta przez cały proces diagnostyczno-terapeutyczny. Strumień wartości opisuje zarówno działania VA (wartość dodana) jak i NVA (nie przynoszące wartości dodanej). Strumień wartości dotyczy określonej grupy (względnie jednorodnych) pacjentów (np. pacjentów onkologicznych leczonych określoną metodą).

 

VSM, mapa strumienia wartości

VSM – Value Stream Map – Mapa Strumienia Wartości - charakterystyczny typ wizualizacji procesów, używający specjalnych symboli (znanych jako język Lean) wykorzystywanych do analizy i optymalizacji strumienia wartości. Celem jest przedstawienie na jednym schemacie graficznym najważniejszych parametrów i wskaźników opisujących całość procesu leczenia pacjentów. VSM dostarcza wiedzę o wartości dla klienta poprzez unaocznianie marnotrawstwa (muda), co pozwala na rozpoczęcie usprawniania procesów w podmiotach leczniczych.

 

Zarządzanie strumieniem wartości

Zarządzanie strumieniem wartości określa system, w którym specjalnie dedykowany zespół personelu zrealizował projekt LeanOZ, i wykonuje codzienne zadania związane z organizacją przepływu pacjentów w wyodrębnionym strumieniu wartości. Zespołem kieruje menedżer strumienia wartości. Stosowane są wszystkie narzędzia lean, które prowadzą do ciągłej poprawy efektywności, stopniowo zmierzają do osiągnięcia parametrów przepływu pacjentów opisanych w mapie stanu docelowego.

 

A3 raport

Metoda zapisu procesu rozwiązywania problemów, w której wykorzystuje się tablicę lub kartę w formacie A3 podzieloną na standardowe obszary. Prezentuje informacje opisujące problem, stan obecny i przyczyny problemu, stan docelowy oraz działania zmierzające do jego usunięcia wraz z harmonogramem zadań i osób odpowiedzialnych. Standaryzacja opisu problemów w raportach A3 powoduje błyskawiczny przepływ informacji oraz jednoznaczność przekazu do osób zainteresowanych aktualnym stanem zaawansowania rozwiązania problemu.

 

Miejsce realizacji świadczeń

MRŚ – miejsce realizacji świadczeń jest to możliwy do wyodrębnienia w ramach procesu leczenia pacjenta obiekt (pomieszczenie, wydzielony fragment pomieszczenia), gdzie personel (medyczny i niemedyczny) świadczy usługi na rzecz pacjentów w ramach realizowanych procedur medycznych. MRŚ jest podstawowym obiektem tzw. przepływu jednego pacjenta (1PF).

 

Miejsce realizacji świadczeń pomocniczych

MRŚP – miejsce realizacji świadczeń pomocniczych jest to możliwy do wyodrębnienia w ramach procesu leczenia pacjenta obiekt (pomieszczenie, wydzielony fragment pomieszczenia), gdzie personel (medyczny i niemedyczny) przygotowuje usługi pomocnicze, które będą przedmiotem świadczenia na rzecz pacjentów w MRŚ. MRŚP nie należy do głównego strumienia wartości, ponieważ nie jest obiektem na ścieżce diagnostyczno-terapeutycznej pacjenta. MRŚP bardzo często stanowi kluczowy element realizowanego planu leczenia, bez którego nie ma możliwości realizacji głównego strumienia wartości.

 

Przepływ jednego pacjenta

One Patient Flow (1PF) – organizacja obsługi pacjentów w sekwencji umożliwiającej optymalizację ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej odbywającej się pomiędzy pojedynczymi MRŚ. Eliminowane są czasy oczekiwania i wszelkie przestoje w celu redukcji czasu przejścia pacjenta, maksymalizacji stopnia wykorzystania zasobów oraz redukcji kosztów. Celem do którego należy dążyć (nieosiągalnym w praktyce) jest ciągły przepływ pacjentów.

 

Czas cyklu pacjenta

Cycle Time (C/T) – czas obsługi pacjenta w MRŚ. Jest to czas w którym personel realizuje świadczenia na rzecz pacjenta. Najczęściej jest to zmierzony czas, w którym kolejny pacjent opuszcza MRŚ (np. gabinet lekarski). C/T jest używany w mapowaniu VSM m.in. w celu wskazania „wąskiego gardła procesu” i wyliczenia T/T (czasu taktu).

 

Czas taktu pacjenta

Takt Time (T/T) – średni  rzeczywisty czas w którym kolejny pacjent opuszcza strumień wartości. Iloraz czasu dostępności (godziny otwarcia MRŚ) i łącznej liczby pacjentów w tym czasie.  T/T jest punktem odniesienia do zbalansowania przepływu pacjentów w strumieniu wartości. Porównanie C/T i T/T jest wykorzystywane jako miara zróżnicowania procesu.

 

Czas przezbrojenia

Change Over (C/O) – czas pomiędzy zakończeniem obsługi jednego pacjenta a rozpoczęciem obsługi kolejnego pacjenta. Najczęściej jest to czas poświęcony na czynności administracyjne, wypełnianie dokumentów i przygotowania do przyjęcia kolejnego pacjenta. W projektach LeanOZ C/O powinien być minimalizowany (np. poprzez wykorzystanie narzędzi SMED[2]).

 

Czas procesu

Processing Time (PT) – czas faktycznej obsługi pacjenta w strumieniu wartości. Suma wszystkich czasów cyklu w poszczególnych MRŚ, bez uwzględniania czasu transportu i przestojów.

 

Czas przejścia

Lead Time (LT) - czas jaki jest potrzebny na przejście pojedynczego pacjenta przez cały strumień wartości. Czas przejścia uwzględnia oczekiwanie, wszelkie przestoje i zakłócenia mające miejsce podczas procesu leczenia. Jest to podstawowa miara strumienia wartości, wykorzystywana do wyliczenia wielu innych wskaźników w projektach LeanOZ. 

 



[1] MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości

[2] SMED – Single Minute Exchange of Die – przezbrojenie w czasie jednej minuty – zestaw zasad I narzędzi w stosowanych w celu szybkich przezbrojeń.